Muhammed Numan tarafından yazılmış tüm yazılar

Ehl-i Sünnet müslüman ve pürmerak Risale-i Nur Talebesi instagram sayfası: risaleinurdan.vecizeler
Günlük Paylaşımlar, Seçtiklerimiz, Yazılar

Ekran Nezaketi

Yorum yapın

Ekran Nezaketi

Genç ve Orta Yaşlar İçin Dijital Dünyada Ahlâkî Duruş

Dijital dünyada “ekran nezaketi” artık sadece bir görgü kuralı değil, aynı zamanda sağlıklı iletişimin temel bir parçasıdır. Gençler ve orta yaş grubu için bu konu, hem sosyal ilişkilerde hem de iş hayatında giderek daha önemli hâle gelmektedir. Çünkü ekranlar üzerinden kurulan iletişim, çoğu zaman yüz yüze konuşmalardan bile daha belirleyici olabilmektedir.

Bugün hayatın büyük bir kısmı ekranların içinde geçiyor. Telefon, tablet, bilgisayar ve sosyal medya; yalnızca iletişim araçları değil, aynı zamanda karakterin, üslubun ve kişiliğin yansıdığı alanlar hâline gelmiştir. Eskiden “sokakta nasıl davranıyorsan öylesin” denirdi; bugün buna şu gerçeği eklemek gerekir:

“Ekranda nasıl davranıyorsan da öylesin.”

Bu nedenle ekran nezaketi, artık lüks bir görgü meselesi değil; dijital çağın temel ahlâk ve iletişim ihtiyacıdır.

1. Ekran Nezaketi Nedir?

Ekran nezaketi; telefon, bilgisayar ve tablet üzerinden yapılan iletişimde saygılı, düşünceli ve bilinçli davranma biçimidir.
Yani yalnızca ne söylediğimiz değil, nasıl söylediğimiz de belirleyicidir.

Karşımızda fiziksel olarak görmediğimiz insanlara da “insan” olduklarını unutmadan davranabilmektir. Çünkü ekrandan çıkan kelimeler görünmez olsa da etkileri gerçektir.

2. Neden Önemlidir?

Günümüzde mesajlaşma, e-posta ve sosyal medya üzerinden kurulan iletişim, ilişkilerin büyük bir bölümünü oluşturmaktadır. Yanlış bir ton, gecikmiş bir cevap ya da düşünülmeden yazılmış bir mesaj kolayca yanlış anlaşılmalara yol açabilir. Bu da hem özel hem de profesyonel ilişkileri doğrudan etkiler.

Dijital iletişimde:

  • Ses tonu olmadığı için yanlış anlamalar artar
  • Mesajlar kalıcıdır ve geri dönüşü zordur
  • Hız baskısı, düşünme süresini azaltır

Bu nedenle ekran iletişimi, serbestlik değil daha fazla dikkat ve sorumluluk gerektiren bir alandır.

3. Gençler İçin Ekran Nezaketi

Gençlik döneminde ekran kullanımı daha yoğun ve duygusal olabilir. Bu nedenle bazı temel alışkanlıklar büyük önem taşır:

  • Mesajlara saygılı ve net cevap vermek: Kısa ama özenli cevaplar karşı tarafa değer verildiğini hissettirir.
  • Yüz yüze iletişimde ekrana gömülmemek: Özellikle arkadaş buluşmalarında telefonu sürekli kontrol etmek iletişimi zayıflatır.
  • Sosyal medyada bilinçli paylaşım: Paylaşımlar kalıcıdır; duygusal anlarda hemen paylaşmak yerine düşünmek gerekir.
  • Hızlı tepki yerine düşünerek paylaşım: Her içerik doğru olmayabilir; her duygu anında paylaşılmak zorunda değildir.

Bir saniyelik durup düşünmek, uzun vadeli pişmanlıkların önüne geçebilir.

4. Orta Yaş Grubu İçin Ekran Nezaketi

Orta yaş grubu için ekran nezaketi çoğu zaman “örnek olma” sorumluluğu taşır. Çünkü dijital dünyada yalnızca birey değil, aynı zamanda bir duruş da temsil edilir.

Bu noktada dikkat edilmesi gerekenler:

  • İş iletişiminde zamanlama: Mesajlara ve e-postalara makul sürede dönüş yapmak profesyonelliği artırır.
  • Tonlama farkındalığı: Yazılı iletişimde sert veya yanlış anlaşılabilecek ifadelerden kaçınmak gerekir.
  • Dijital sınırları korumak: İş ve özel hayat dengesini korumak, sürekli erişilebilir olma zorunluluğu olmadığını bilmek önemlidir.
  • Gençlere karşı üslup: Aşağılama veya sert yargı yerine yönlendirici ve yapıcı bir dil tercih edilmelidir.

Tecrübe, dijital ortamda sertlik değil denge ve olgunluk üretmelidir.

5. Yorum Kültürü ve Dijital Tepkiler

Sosyal medyada en fazla nezaket kaybı yorum alanında yaşanır. Oysa küçük görünen bir yorum bile büyük etkiler doğurabilir.

Bu nedenle:

  • Eleştiri varsa bile hakaret olmamalı
  • Kişilik değil, fikir konuşulmalı
  • Tepki değil, katkı amaçlanmalı
  • Kısa yazmak değil, doğru yazmak önemlidir

Bir yorum ya bir insanı incitir ya da düşündürür. Aradaki fark, dijital ahlâkın seviyesini belirler.

6. Dijital Sessizlik de Bir Nezakettir

Her mesaja cevap vermek zorunlu değildir. Her tartışmaya girmek ya da her polemiğe dahil olmak da gerekli değildir.

Bazen:

  • Yazmamak bir olgunluktur
  • Görmezden gelmek bir korumadır
  • Cevap vermemek bir denge hâlidir

Ekran nezaketi yalnızca “nasıl konuşulur” değil, aynı zamanda “ne zaman susulur” bilgisidir.

7. Ortak Altın Kurallar

Ekran nezaketini güçlendiren temel ilkeler:

  • Mesaj atmadan önce “Ben bunu nasıl algılarım?” diye düşünmek
  • Büyük harf kullanımından (bağırma etkisi oluşturur) kaçınmak
  • Gereksiz bildirim ve mesaj kalabalığından uzak durmak
  • Empatiyi dijital iletişimin merkezine yerleştirmek

Küçük görünen bu detaylar, ilişkilerin kalitesini doğrudan belirler.

8. Sosyal Medya: Hız, Tepki ve Denge

Dijital çağın en belirgin özelliği hızdır. Paylaşımlar, yorumlar ve tepkiler saniyeler içinde yayılır. Ancak bu hız çoğu zaman düşünmeyi geri plana iter.

Oysa ekran nezaketi şunu öğretir:

Her tepki verilmez, bazı tepkiler yönetilir.

Dijital dünyada olgunluk, hızlı olmak değil; hızın içinde bilinçli kalabilmektir.

Dijital Ahlâk, Gerçek Ahlâkın Devamıdır

Ekran, insanı değiştirmez; yalnızca iç dünyasını görünür hâle getirir. Bu nedenle dijital dünyadaki üslup, kişinin gerçek karakterinin bir yansımasıdır.

Gençler için bir öğrenme alanı, orta yaşlar için bir örneklik alanı olan ekranlar; doğru kullanıldığında ilişkileri güçlendirir, yanlış kullanıldığında ise zayıflatır.

Son söz olarak: Ekran nezaketi, modern çağın en sessiz ama en güçlü ahlâk sınavıdır.

Kültürü, Ahlâkı, Fıkhı olmayan hiçbir şey yoktur. Şüphesiz ki buna ekran ve sosyal medya da dahildir.

Selâm ve duâ ile..

Muhammed Numan ÖZEL

 

Kaynak: RisaleHaber

 

NurNet

Günlük Paylaşımlar, Seçtiklerimiz, Yazılar

Zaman uzlet zamanı değil imanı kurtarmak zamanıdır

Yorum yapın

Zaman uzlet zamanı değil imanı kurtarmak zamanıdır

Kalabalıklar İçinde Uzlet

Modern insanın en büyük çelişkilerinden biri şu: Kalabalıkların ortasında yalnız, yalnız kaldığında ise huzursuz. Tam da bu noktada “uzlet” kavramı yeniden gündeme geliyor.

Peki uzlet gerçekten her şeyden kaçmak mı? Yoksa daha derin bir anlam mı taşıyor?

Tasavvuf geleneğinde uzlet, çoğu zaman insanlardan uzaklaşmak, inzivaya çekilmek olarak anlaşılmıştır. Dağlara çıkanlar, halvete girenler, dünyayı terk edenler… Ama bu yaklaşım her zaman ve her şartta geçerli midir diye de sormak gerekiyor.

İşte Bediüzzaman Said Nursî burada dikkat çekici bir ayrım burada yapar.

Ona göre mesele, insanlardan kaçmak değil; insanın kalbini yanlış şeylerden çekmesidir. Çünkü yaşadığımız çağ, eski zamanlara benzemez. Eskiden bir insan kendi nefsini kurtarmak için uzlete çekilebilirdi. Fakat bugün, iman doğrudan hedefteyken, insanlardan uzaklaşmak bir çözüm olmaktan çıkar.

“Zaman, imanı kurtarmak zamanıdır” demiş ve bütün himmet ve mesaîsini ve hayatını, ulûm-u imaniyenin te’lif ve neşrine hasretmiştir.” [1]

Yani bu zaman, inziva zamanı değil; hizmet zamanıdır, insanlara hak ve hakikatleri tebliğ vaktidir.

Bu bakış açısı, uzleti tamamen reddetmez; aksine onu dönüştürür. Fizikî uzlet yerine kalbî uzleti önerir. Yani insan, çarşının ortasında da olabilir, bir kalabalığın içinde de… ama kalbi başka bir merkeze bağlıdır. Dünya elindedir, fakat kalbine giremez.

Bu anlayış, klasik tasavvuftaki “terk-i masiva” fikrine yakındır: Allah’tan başka her şeyi kalben terk etmek. Ancak burada dikkat çeken fark şudur: Bu terk ediş, hayattan kopuş değil; hayatın içinde gerçekleşen bir arınmadır.

Risale-i Nur’un satırlarında sıkça vurgulanan bir hakikat vardır: Dünya bir imtihan yeridir. Kaçılacak değil, doğru yaşanacak bir sahnedir. İnsanın vazifesi, bu sahneden çekilmek değil; rolünü hakkıyla oynamaktır.

Zaten insanın sorumluluğu da burada başlar. Sadece kendi kurtuluşunu düşünmek yerine, başkalarının imanına da katkı sağlamak… İşte bu, bireysel uzlet anlayışını aşan daha geniş bir ufuk açar.[2]

Bu noktada denge önemlidir. Ne tamamen dünyaya dalmak, ne de tamamen dünyadan kaçmak… Bediüzzaman’ın çizdiği yol, ikisinin ortasında ama aslında daha yukarıdadır: Kalben Allah ile olmak, fiilen insanların arasında bulunmak. Böylece ne kendisine bir kutbu’l-Ârifîn gibi bir gizem ne de meczubâne bir tavır takınmış oluyor.

Belki de asıl uzlet, dağ başında değil; kalbin içinde gerçekleşir. Ve belki de en zor olanı budur: İnsanlar içinde kalıp, kalbini yalnız bırakabilmek…

Bugün hizmet için terk-i dünya eden ehl-i hizmet vâkıflarımız (Allah hepsini istikamet üzere sabit etsin) insanlardan uzak kalarak kendini kitap okumaya verip topluma karışıp insanlarla tanışıp derslere davet etmeyi terk etmesi de Üstâd Bediüzzaman hazretlerinin uzlet anlayışına ters düşmektedir.

26 senedir Risale-i Nur Külliyatı okuyan birisi olarak gördüğüm ehl-i hizmet vâkıflarımızdan toplum içine karışıp insanlara ulaşmaya çalışanlar hem toplumla hem de hizmet içinde daha uyumlu ve dengeli olduğunu müşahede ettim.

Sadece kapanıp okuyan veya neredeyse hiç içeriye yani medreseye girmeyenlerse bu ifrat ve tefrit sebebiyle hizmet içindeki bu ahengi tutturamaması sebebiyle isabetli kararlar alamadığını da müşahede ettim. Bunlar aynı zamanda içtimai münasebetlerde de sağlıklı ilişkiler kuramıyor maalesef.

Peki hizmet erlerinin, her bir Nur Talebesinin ne yapması gerekiyor diye sorarsak şayet;

  • Toplumla barışık,
  • Toplumla ve hizmetle içiçe,
  • Hizmet ederken Külliyat’ın düsturlarına muvafık hareket,
  • Dünyaya meyletmeyip kalbine almadan ihlâs ile hareket etmek,
  • Popüleriteye aldanmayıp Hücûmat-ı Sitte’yi göz önünde daima tutmak,
  • Uzleti kalben yapıp, bedenen yapmamak.

Selâm ve duâ ile..

Muhammed Numan ÖZEL

[1] Sözler (763)
[2] Bkz. Tarihçe-i Hayat (29), Emirdağ Lâhikası-1 (203-252-260)

Kaynak: RisaleHaber

Günlük Paylaşımlar, Seçtiklerimiz, Yazılar

Risale-i Nur Hizmetinde Maziyi Karıştırmamak ve Tesanüt ile Uhuvvet Üzerine

Yorum yapın

Risale-i Nur Hizmetinde Maziyi Karıştırmamak ve Tesanüt ile Uhuvvet Üzerine

Risale-i Nur hizmeti, iman ve Kur’an hakikatlerine Bediüzzaman Said Nursî’nin telif ettiği eserler vasıtasıyla hizmet etmektir.

Bu hizmet, kuru bir tebliğ faaliyeti değil; ihlâs, muhabbet ve fedakârlık temelli bir kulluk ve tefekkür ibadetidir.

Risale-i Nur talebeleri, dünya siyasetine, idareye ve parti kavgalarına karışmadan; asıl vazifeleri olan iman kurtarma ve Kur’an hizmetine odaklanır.

Bu yol, zorlama ve tekfircilikten uzak, hikmetli ve muhabbet dolu bir tebliğ tarzını esas alır. Tekfir ve lnhisar anlayışıyla hizmet olmaz. Hizmetten kopartmaya ve uzaklaştırmaya sebep olan tutum ve davranışlardır bunlar.

İnsanları ötekileştirmeden, imana kuvvet vermek ve kalpleri nurlandırmak hedeflenir.

Bu hizmetin en nazik ve en önemli düsturlarından biri, mazide olan şeyleri karıştırmamaktır. Geçmişteki hatalar, ihtilaflar, şahsi veya toplumsal yaralar, hizmetin akışını bozacak şekilde gündeme getirilmemelidir.

Maziyi karıştırmak, enaniyeti ve tarafgirliği besler; dikkatleri asıl hedeften, yani iman hizmetinden uzaklaştırır.

Bediüzzaman’ın ifadesiyle,

“Risale-i Nur dünya işlerine âlet olamaz, dünya işlerinde siper edilmez. Çünki, ehemmiyetli bir ibadet-i tefekküriye olduğu cihetle, dünyevî maksadlar onunla kasden istenilmez. İstenilse ihlas kırılır, o ehemmiyetli ibadet şekli değişir.”[1]

Risale-i Nur’un mesleği dünya işlerine âlet edilemez ve geçmişteki meseleler bugünün uhuvvetini zedeleyecek bir malzeme haline getirilemez.

Bu, hem bireysel hem de cemaatî bir disiplindir. Çünkü geçmişe takılmak, bugünkü enerjiyi heba eder ve geleceğin imanî inşasını engeller.

Maziyi, kaderî bir bakışla değerlendirmek, “Allah’ın takdiri böyle imiş” diyerek ibret almak yeterlidir; yoksa sürekli karıştırmak, fitne kapılarını aralar.

Hizmetin sürdürülebilirliği ve kuvveti ise tesanüt (dayanışma) ve uhuvvet (kardeşlik) ile mümkündür.

Risale-i Nur, “üç elif ayrı ayrı üç iken, tesanütle yüz on bir olur” [2] misaliyle, birlik ve beraberliğin katlanarak çoğalan gücünü öğretir.

Uhuvvet, iman, İslamiyet ve insaniyet gibi nuranî rabıtalarla birbirimize bağlanmamızı emreder. Küçük sebeplerle, sinek kanadı kadar ehemmiyetsiz hususlarla kardeşliği zedelemek, büyük dağlar gibi hakikatleri hafife almak demektir.

Bediüzzaman, talebelerine sık sık ihtar eder: Tesanüdünüzü muhafaza edin, enaniyetten, rekabetten, benlikten kaçının. Çünkü “tesanüt bozulursa, cemaatin tadı kaçar”[3] dalâlet cereyanları karşısında yılmaz bir kale olamaz hale geliriz.

Hizmette uhuvvet ve tesanüde ağırlık vermek, sadece kendi aramızdaki muhabbet için değil, dışarıdaki avâm-ı ehl-i imanın da maneviyatını takviye etmek içindir. Kuvvetli bir tesanüt gördüklerinde, “Demek burada sarsılmaz bir hakikat var” derler ve imanları kuvvet bulur. Aksi takdirde, küçük ihtilaflar büyür, düşmanlar bundan istifade eder ve hizmet zinciri zayıflar.

Uhuvvet Risalesi’nde vurgulandığı gibi, adâvet ve muhabbet zıt şeylerdir; ikisi bir arada barınamaz. Mü’minler arasındaki ihtilaf, zalimlere fırsat verir ve zilleti getirir.

Bugün Risale-i Nur hizmetini yürüten kardeşlerimize düşen, bu üç esası bir arada yaşamaktır: Hizmetin mahiyeti olan iman ve Kur’an merkezli bozmadan, maziyi karıştırmadan ve tesanüt-uhuvvet dairesini her şeyin üstünde tutarak hareket etmek.

Bu, hem bireysel ihlâsı korur hem de şahs-ı maneviyi güçlendirir. Küçük taşlar gibi hususi sebeplere takılmak yerine, büyük rabıtalarımıza sarılmak; rekabet yerine tefani kardeşinin faziletiyle iftihar sırrını yaşamak lazımdır.

Netice itibarıyla, Risale-i Nur hizmeti bir muhabbet fedailiğidir. Maziyi geride bırakıp, bugünün ve yarının iman ihtiyacına odaklanmak; kardeşler arasında tesanüdü ve uhuvveti her daim taze tutmak, bu hizmetin hem sırrı hem de muvaffakiyetinin anahtarıdır. Hayatımızı, haysiyetimizi ve dünyevî saadetimizi Risale-i Nur’un en kuvvetli rabıtası olan tesanüde feda etmeye mükellefiz düsturu, her zaman rehberimiz olmalıdır.

Bu düsturlara riayet ettiğimiz ölçüde, hizmet nuru daha parlak yayılacak ve ebedî saadete giden yolda daha sağlam adımlar atacağız. Allah bizleri bu yolda muvaffak eylesin. Âmin.

yazılarımızı da okumanızı tavsiye ederim.

Selâm ve duâ ile.

Muhammed Numan ÖZEL

[1] Kastamonu Lahikası (262)
[2] Barla Lahikası (124)
[3] Barla Lahikası (124)

Kaynak: RisaleHaber

NurNet

Günlük Paylaşımlar, Kişisel Gelişim, Risale Çalışmaları, Yazılar

Dikkatini Kaybeden İnsan, Hayatını Dağınık Yaşar

Yorum yapın

Dikkatini Kaybeden İnsan, Hayatını Dağınık Yaşar

Modern insanın en büyük problemlerinden biri zaman eksikliği değil, dikkat dağınıklığıdır. Gün içinde saatlerimiz var ama o saatlerin içinde ne kadar “gerçekten oradayız”? İşte asıl mesele burada başlıyor.

Çünkü dikkat, sadece bir odaklanma meselesi değildir; aynı zamanda bir anlam meselesidir. İnsan, anlam bulamadığı şeye dikkat veremez. Zorlandığı yer de burasıdır.

Bugün birçoğumuz aynı anda onlarca şeye bakıyor ama hiçbirini gerçekten görmüyoruz. Telefon elimizde, zihin başka yerde, kalp ise tamamen dağınık, eller kaydırmada… Bu parçalanmışlık hali, zamanla insanın iç dünyasında da bir kopuşa sebep oluyor. Dikkati dağılan insanın, iradesi de zayıflar; iradesi zayıflayanın ise hayatı savrulur.

Oysa dikkat, eğitilebilir bir kabiliyettir. Tıpkı eğitimle köpeklerin eğitildiği gibi.

Küçük ama etkili adımlarla yeniden inşa edilebilir.

Mesela insan, aynı anda tek işe odaklanmayı öğrendiğinde zihnini toparlamaya başlar. Basit gibi görünen “25 dakika odaklan, 5 dakika dinlen” sistemi bile, aslında zihne bir disiplin kazandırır. Çünkü zihin, sınır konulduğunda daha verimli çalışır.

Bir diğer önemli mesele de başlamaktır. İnsan çoğu zaman yapamadığı için değil, başlayamadığı için zorlanır. Halbuki işi küçültmek, yükü hafifletir. “Sadece 5 dakika yapacağım” diyen bir insan, çoğu zaman o işi devam ettirir. Çünkü zihin, başlamış olanı bitirme eğilimindedir.

Motivasyon da burada devreye girer.

Sanıldığı gibi motivasyon bir duygu değil, bir yön meselesidir. İnsan neden yaptığını bilmezse, nasıl yapacağını da bulamaz. Bu yüzden kendimize şu üç soruyu sormamız gerekir:
“Bunu neden yapıyorum?”
“Nasıl yapacağım?”
“Şu an ne yapmalıyım?”

Bu sorular, zihni dağınıklıktan kurtarıp istikamete sokar.

Fakat meselenin daha derin bir boyutu da var: İnsan, dikkatini en çok neye veriyorsa aslında hayatını da oraya yönlendirir. Sürekli ekranlara bakan bir zihin, derinleşemez. Sürekli uyarılan bir kalp, sükûnet bulamaz.

Güzel gören, güzel düşünür. Güzel düşünen, hayatından lezzet alır. [1]

Güzel gören güzel düşünür, güzel düşünen güzel rü’ya görür. Güzel rü’ya, gören, hayatından lezzet alır. [2]

Bu yüzden bazen yapılacak en büyük hamle, boşu boşuna hiçbir şey yapmamaktır. Çünkü yaptığımız her şey zihnimizi dolduracak ve rüyamızda bile kendiyle meşgul edecektir.

Telefonu kapatmak. Sessiz kalmak. Nefes almak. Su içmek.

İnsan, dikkatini topladıkça kendine yaklaşır. Kendine yaklaştıkça da hayatını daha bilinçli yaşamaya başlar.

Sonuç olarak şunu söylemek gerekir:
Dikkat, sadece bir verimlilik aracı değil; aynı zamanda bir hayat kalitesi meselesidir.

Dikkatini kaybeden insan, zamanını kaybeder.
Zamanını kaybeden ise, hayatını fark etmeden tüketir.

Belki de bugün yapılacak en önemli şey şudur:
Biraz yavaşlamak…
Bir işe gerçekten odaklanmak…
Ve o anda kalabilmek…

Çünkü bazen insanın en büyük kazanımı, sadece orada olmasıdır.

Selâm ve duâ ile.

Muhammed Numan ÖZEL

Düşüncenin İstikameti Bozulunca…

https://www.risalehaber.com/muhammed-numan-ozel-dusuncenin-istikameti-bozulunca-28552yy.htm

Bezginlik: Modern Zamanın Görünmez Yükü

https://www.risalehaber.com/muhammed-numan-ozel-bezginlik-modern-zamanin-gorunmez-yuku-28379yy.htm

Zihin Fesadı’na Karşı 33 Çözüm Yolu

https://www.risalehaber.com/muhammed-numan-zihin-fesadina-karsi-33-cozum-yolu-28594yy.htm

1 Mektûbat (473)
2 Asar-ı Bediiyye (323)

Kaynak: RisaleHaber

NurNet

Günlük Paylaşımlar, Risale Çalışmaları, Seçtiklerimiz, Yazılar

Bedîüzzaman’ın Tashih Ettiği Bir Mesele

Yorum yapın

Bedîüzzaman’ın Tashih Ettiği Bir Mesele: Ukûl-i Aşere ve Erbâbü’l-Envâ

İslâm düşünce tarihinde, felsefe ile vahyin kesiştiği en önemli tartışmalardan biri, kâinatın idâresi ve yaratılışının nasıl anlaşılması gerektiği meselesidir. Meselâ Meşşâî ekolün temsilcileri olan Fârâbî ve İbn Sînâ’nın sistemleştirdiği “ukûl-i aşere” ve “erbâbü’l-envâ‘” nazariyeleri, asırlar boyunca hem ilgi görmüş hem de tenkit edilmiştir. Bazen merakla tenkid bazen de tektir ile tahkir görmüştür.

Bedîüzzaman Said Nursî de bu meseleye kayıtsız kalmamış; fakat onun yaklaşımı, sadece bir reddiye yazmak veya güzelleme yazmak değil, Kur’ân’ın tevhid ekseninde meseleyi yeniden inşa etmek olmuştur. Hakikatine nüfûz ederek meselenin temeline inmiştir.

İlk bakışta bazı okuyucular, Bedîüzzaman’ın bu kavramları tamamen reddettiğini düşünebilir. Hâlbuki dikkatle incelendiğinde görülür ki, onun itirazı kavramların isimlerine değil; onlara yüklenen felsefî anlamadır. Çünkü bu isim takmakla ya hakikati tağyir veya tebdil etmek mevzubahistir genellikle.

Eski hükemâ, Allah ile kâinat arasındaki ilişkiyi açıklamak için “ukûl-i aşere” nazariyesini geliştirmişti. Buna göre varlık, birbirini takip eden akıllar vasıtasıyla meydana geliyor; her mertebe bir sonrakinin sebebi oluyordu. Böylece âlemin düzeni, akıllar zinciri üzerinden açıklanmaya çalışılıyordu. Bunu “Evcedethü-l esbab“[1] olarak ele alan Üstâd Bediüzzaman bu ve akabinde gelen üç meseleyi izah ediyor. Bu üç mesele iman ile küfür arasındaki kırmızı çizgidir.

Üstâd Bedîüzzaman ise Kur’ân’ın öğrettiği hakikatin meşşâî ekolünün izah ettiğinden farklı olduğunu ortaya koyar. Kur’ân’a göre yaratma, hiçbir zorunlu vasıta olmaksızın doğrudan doğruya Cenâb-ı Hakk’ın kudret ve irâdesiyle gerçekleşir.

Sebeplerin ve vasıtaların bulunması, onların hakikî tesir sahibi olduklarını göstermez. Çünkü hakikî müessir yalnız Allah’tır.

Aynı durum erbâbü’l-envâ‘ meselesinde de karşımıza çıkar. Eski filozoflar her türün başında onu yöneten mânevî bir idareci bulunduğunu kabul etmişlerdi. İnsan nev’inin, hayvan nev’lerinin ve bitki nev’lerinin ayrı ayrı “rabb-i nev‘”leri olduğu düşünülüyordu.

Bedîüzzaman’ın tenkidi tam da burada başlar. Çünkü “rabb” kelimesi, hakikî anlamıyla terbiye eden, idare eden ve tasarruf sahibi olan demektir.

Bu vasıfların hakikî sahibi ise yalnız Cenâb-ı Hak’tır. Dolayısıyla herhangi bir varlığa bağımsız bir idâre ve tesir isnat etmek, tevhid akîdesiyle bağdaşmaz. Âdetâ her şeye bir ilahlık vermek gibi netice hâsıl olabiliyor.

Eski filozofların sezmeye çalıştıkları hakikatin tamamen hayâl ürünü olduğunu söylemez Üstâd. Bilakis, onların işâret ettikleri hakîkatin yanlış yorumlandığını ifâde eder. Doğru bir yere yanlış bir bakış açısıyla bakmaktadırlar. Niyet ve nazar meselesi tam burada devreye giriyor. Çünkü Kur’ân ve sünnet, meleklerin varlığını ve kâinatta İlâhî emirleri yerine getiren vazîfeli memurlar olduklarını haber vermektedir.

Bu bakımdan, eski hükemânın “erbâbü’l-envâ‘” diye isimlendirdiği hakikat, bağımsız mânevî idareciler değil; Allah’ın emriyle vazîfe yapan melekler olarak anlaşılırsa Kur’ânî çerçeveye yaklaşmış olur. Fakat bu melekler de hiçbir şekilde yaratıcı değildir; hiçbir şeye kendi güçleriyle tesir etmezler. Onlar sadece İlâhî emirlerin sadık ve musaddıklarıdır.

İşte Bedîüzzaman’ın yaptığı tashih tam da budur. O, felsefenin hakikati arama çabasını bütünüyle reddetmez; fakat onu vahyin rehberliğinde yeniden değerlendirir. Böylece aklı dışlamadan, aklı vahyin ışığında doğru istikamete yönlendirir.

Risale-i Nur’un genel metodunun da bir özeti hulâsası gibidir. Çünkü Risale-i Nur, hakikati tamâmen inkâr etmek yerine, yanlış yorumları tashih ederek Kur’ân’ın gösterdiği saf tevhid anlayışını ortaya koymayı hedefler.

Devamı gelecek inşallah.

Selâm ve duâ ile..

Muhammed Numan ÖZEL

[1] bkz. Tabiat Risalesi (7)

Kaynak: RisaleHaber

NurNet