Bilginin Babadan Oğula Geçiş Sırrı

Bazan nâkısın oğlu kâmil, kâmilin oğlu nâkıs oluyor. Güya bakiyye-i iştiha ve şevki tevarüsle velede geçiyor. Öteki kaza-i vatar ettiğinden, veledinden ilme karşı açlık hissini uyandırmıyor. Bu paragrafı açıklamaya çalışalım.​

İlim ve bilgelikteki kemal veya noksanlık babadan oğula geçişte mantıksal bir sıra izlemez bunun arkasında farklı nedenler vardır. İsteklendirme veya bir şeye ihtiyaç duyma bunlardan birkaçıdır.

“Nakısın oğlu kâmil, kâmilin oğlu nâkıs oluyor.”
​Bazen eksik bir babanın çocuğu, ondan çok daha kamil bir âlim olurken; bazen de kâmil bir babanın çocuğu, ilimde babasına göre eksik kalabilmektedir.

“Güya bakiyye-i iştiha ve şevki tevarüsle velede geçiyor.”
​Bu durum, sanki ilme duyulan kalan bir açlık, istek ve hevesin miras yoluyla çocuğa geçmesiyle açıklanabilir.
Nâkıs olan âlim, ilimde ulaşamadığı, eksik kaldığı yerlere karşı büyük bir açlık ve iştiha duymuştur. Bu tamamlanmamış arzu ve şevkin enerjisi, farkında olmadan çocuğa aktarılır. Çocuk, babanın ulaşamadığı zirvelere ulaşma motivasyonuyla belki de babasının eksiklerini görerek tam bir kemale erişir.

“Öteki kaza-i vatar ettiğinden, veledinden ilme karşı açlık hissini uyandırmıyor.”
Kâmil olan baba ise, ilim yolunda ulaşmak istediği her şeye doymuş, zirveye çıkmıştır. Bütün arzusunu gerçekleştirdiği, zirvede olduğu için, çocuğu yetiştirirken ona ilme karşı aynı yoğunlukta bir açlık, bir “nefsi müdafaa” hissi uyandırmaz. Çocuk, hazır bir zenginlik ve doyum ortamında büyüdüğü için, babasındaki o “ateşli şevk”i ve “ilme karşı açlığı” miras alamaz, dolayısıyla ilim yolunda nâkıs kalır.

Motivasyonun, maddi mirastan veya kalıtımdan daha güçlü bir etken olduğunu söylemek doğru olacaktır.
İlimdeki başarı, babanın sahip olduğu bilgi birikiminden ziyade, babanın ilme duyduğu tamamlanmamış arzu ve çocuğa aşıladığı o açlık hissiyle ilişkilidir.

Tamamlanmamış arzu, büyük şevk yaratır. Doyuma ulaşma, şevki azaltır.
​Bu, sadece ilim için değil, genel olarak sanat, iş ve diğer başarı alanları için de geçerlidir.

Çetin KILIÇ

Kaynak; RNK