Kahramanlaştırma Yanılgısı

Büyük bir topluluğun ortak emek, gayret ve çalışmasıyla ortaya çıkan güzel sonuçları, başarıları ve meyveleri tek bir kişiye yükleyip bütün alkışı ona mal etmek büyük bir haksızlıktır ve gizli bir şirktir.

“Büyük bir cemaatin mesaîsine terettüb eden hasenatı intac eden semeratı, bir şahsa isnad ve ona malederler.”

Bir fabrikada binlerce işçi çalışır, mühendisler kafa yorar, bekçisinden temizlikçisine herkes emek verir ve ortaya harika bir ürün çıkar. Ancak insanlar bu başarıyı sadece şirketin sahibine veya genel müdürüne bir şahsa mal ederler. Benzer şekilde, bir ordunun kazandığı zafer sadece tek bir komutana yazılır., yüzlerce, binlerce insanın iradesi ve emeğiyle kazanılan bir hayrı tek bir kişiye yüklemek büyük bir zulüm haksızlık olarak nitelendirilir.

“Bu zulümde bir şirk-i hafî vardır.”

Neden gizli şirk vardır? Çünkü o muazzam ortak başarıyı tek bir kişiye verdiğinizde, farkında olmadan o kişiye insanüstü bir güç atfetmiş olursunuz. Sanki o insan, tek başına her şeye gücü yeten, yoktan var eden olağanüstü bir ilahmış gibi algılanmaya başlar. Oysa o insan da herkes gibi aciz ve sınırlı bir kuldur. Başarıyı ona tamamen mal etmek, yaratılış gerçeğine terstir.

“Hattâ eski Yunanîlerin ve Vesenîlerin ilaheleri, böyle zalimane tasavvurat-ı şeytaniyenin mahsulüdür.”

Tarihteki putperestlik ve eski Yunan mitolojisindeki “tanrılar” da tam olarak bu psikolojiden doğmuştur. Örneğin, tarımla uğraşan binlerce insanın emeğini, yağmurun ve toprağın ortak dengesini tek bir figüre indirgeyerek “Tarım Tanrısı” uydurmuşlardır. Denizcilerin ortak tecrübelerini ve rüzgarları tek bir şahsa yükleyip ona “Deniz Tanrısı” demişlerdir. İnsanlar, kolektif ve ilahi yardımla ortaya çıkan büyük güçleri, tekil şahıslara veya hayali kahramanlara yükleye yükleye onları ilahlaştırmışlardır.

Bir başarı varsa, o başarıda payı olan en küçük birimin dahi hakkı teslim edilmelidir. Başarıları tek bir “lider”, “kahraman” veya “dahi” figürüne indirgeyip kişileri putlaştırmak, hem o emeği veren diğer insanlara haksızlıktır hem de inanç dünyamızda o şahısları ilahlaştırma riskini doğuran tehlikeli bir yanılgıdır.

Çetin Kılıç

Kaynak:RNK mesnevii nuriye