Vicdanın ve Aklın Reddettiği Günah, Gıybet

Allah (cc) Hucurât Suresi 12. ayetinde (Sizden biri, ölü kardeşinin etini yemeyi sever mi?) buyurmaktadır. Bediüzzaman hazretleri, bu tek ayetin içindeki altı kelimenin, altı farklı insani duyguya akıl, kalp, sosyal hayat, insaniyet, şefkat ve vicdan nasıl hitap ettiğini ve gıybeti nasıl yasakladığını şöyle açıklar:

Ayetin başındaki “E” (Acaba) sorusuyla şunu der: “Sizin sual ve cevap mahalli olan aklınız yok mu? Bir düşünün, bu yaptığınız mantığa sığar mı?” Gıybeti aklen reddettirir. “Sever mi?” kelimesiyle şunu der: Sevmek ve nefret etmek kalbin işidir. Kalbiniz mi bozuldu ki, en nefret edilecek tiksinilecek bir şeyi severek yapıyorsunuz? Gıybeti kalben reddettirir.

“Biriniz” diyerek fertlere seslenir: Siz hayatını toplumdan alan sosyal varlıklarsınız. Kendi toplumsal hayatınızı zehirleyen, birlikteliği bozan bu ameli nasıl kabul ediyorsunuz? Gıybeti sosyal açıdan reddettirir. “Etini yemek” tabiriyle şunu der: Sizin insaniyetiniz nerede? Arkadaşınızı vahşi bir canavar gibi dişlerinizle parçalamak insanlık şerefine yakışır mı? Gıybeti insaniyet namına reddettirir.

“Kardeşinin” kelimesiyle şunu der: Hiç mi şefkatiniz, hiç mi akrabalık bağınız yok? Kendi öz kardeşinizin şahsiyetini nasıl dişliyorsunuz? Bu, insanın kendi azasını ısırması gibi bir delilik değil midir? Gıybeti şefkat ve merhamet açısından reddettirir. “Ölü” kelimesiyle şunu der: Vicdanınız nerede? Savunmasız, ölmüş, kendini savunamayan bir kardeşinizin etini yemek gibi en iğrenç bir işi nasıl yaparsınız?” Gıybeti fıtrat ve vicdan namına reddettirir.

Gıybet; düşmanlık, haset ve inat besleyenlerin başvurduğu “alçak bir silahtır.” Onurlu izzet-i nefis sahibi bir insan, bu kirli yönteme tenezzül etmez. Ölçü şudur; konuştuğun şey doğru bile olsa, eğer o kişi orada olsaydı ve duyduğunda üzülecek/darılacak idiyse bu gıybettir. Eğer söylediğin yalan ise o zaman hem gıybet hem de iftira olur ki bu iki katlı çirkinliktir. Ayet, sadece “gıybet yapmayın” demez; bu altı basamaklı soru ve tasvirlerle gıybeti öyle bir anlatır ki, insanın ruhu o fiilden tiksinir.

Çetin Kılıç

Kaynak : 21. Mektub hatime