Gazozlar “Helal” midir?

Gazozlar mevzuu, helal gıda ile alâkalı tartışma mevzularından biridir ve değişik zamanlarda tekrar aktüel olarak gündeme gelmektedir. 29.6.2012 tarihli gazetelerde de, Fransa’da tüketici haklarından sorumlu kamu kuruluşu olan Millî Tüketim Kurumu (INC) tarafından gazoz cinslerinden biri olan Coca-Cola’nın gizli formülünde yer alan bazı katkı maddelerinin açıklanması sebebiyle, gazozlar mevzuu yeniden aktüel oldu ve gündeme geldi; Coca-Cola firmasının ve onun Türkiye temsilciliğinin beyanları medyada tekrar yer aldı.

Kırk yıl önce vefat etmiş olan babamın hayatta bulunduğu sırada, dindar bir doktor oluşu sebebiyle onun söyleyeceklerine itimat edilerek, gazozlarda alkol olup olmadığı ve içilmesinin helal olup olmadığı çok defa dindar kişiler tarafından kendisine sorulurdu. Halbuki, bu bir tıp konusu değildi. Babam, mahiyetini bilmediği meşrubat ile ilgili, hüküm ifade eden şeyler söylemez; fakat kendisi de hiç içmezdi. Babam gibi, her Müslüman da hangi meslekten olursa olsun, mahiyetini iyi bilmediği meşrubat hakkında hüküm ifade edecek şeyler söylememeli; ancak şüpheli bir durumu varsa ondan sakınmalıydı.

İstanbul Üniversitesi’ndeki kimya tahsilim esnasında, yaz aylarında ayni sınıftaki üniversite kimya bölümü öğrencileri olarak Türkiye içinde teknik gezilere çıkmış, çeşitli kimya tesislerini yerinde görüp incelemiş ve ilgililerden teknik bilgi almıştık. Bu teknik gezilerimizde, en basitinden en gelişmişine kadar, gazoz imalathane ve fabrikalarını da gezmiştik. Sınıf arkadaşlarımdan birinin babası da Anadolu’nun bir şehrinde gazoz imalatçısıydı ve teknik gezimizde bizi kendi imalathanelerine de götürüp orada bize teferruatlı teknik bilgi vermişti. Üniversite kimya bölümü öğrencisiyken, IAESTE adlı milletlerarası kuruluş vasıtasıyla bir yaz tatilinde gittiğim İspanya’da staj yaptığım yer de, bir meşrubat fabrikasıydı. Böylece, üniversitede kimya bölümü öğrencisi olduğum yıllardan başlayarak, gazozlar hakkındaki bilgileri de hem öğrenmiş ve hem de imal edildiği yerleri görmüştüm. Üniversite öğretim elemanı ve öğretim üyesi olarak çalıştığım yıllar boyunca da, “Sulu Çözeltiler” gibi başlıklar altında bunları genişletilmiş şekliyle teorik olarak anlatmıştım.

Şimdi için de geçerli olacak şekilde, tüm gazozlar hakkında çok kısa olarak özetlenebilecek teknik bilgi şuydu: Gazozların en basiti olan sade gazozlarda bile su, şeker, tad ve koku verici esanslar ve koruyucu maddeler vardır. Bunları su ile tam karışmış (suda çözünmüş) olarak ihtiva eden gazozun sulu ana çözeltisi, basınçlı karbondioksit gazıyla şişelere ve alüminyum kutulara doldurularak satışa sunulur. Gazozları kasdetmek için ekseriya eksik olarak sıfatlandırma yaparak kullanılan “gazlı içecek” veya “asitli içecek” gibi kelimeler, gazozları tarif ve karakterize edici olarak kâfi değildir. Maden suyu, soda, bira, şampanya gibi başka içecekler de “gazlı”; limonata, portakal suyu, vişne suyu gibi başka içecekler de “asitli” içecektir. Bunların bazılar helal, bazıları ise haramdır. Gazozlar, basınçlı karbondioksitle şişe ve kutulara doldurulduğu, kapakları açıldığında fiziksel olarak çözünmüş karbondioksit atmosfer basıncıyla dengeleninceye kadar gazozdan gaz kabarcıkları halinde çıktığı için “gazlı”, karbondioksitin kimyasal olarak kısmen suda çözünüp karbonik asit hasıl etmesiyle “asitli”dir; fakat ayrıca “şekerli”, “esanslı” ve içindeki esansları suda çözünmüş hale getirmek maksadıyla kullanılmış olan “alkollü”dür.

Çünkü, tad ve koku verici esanslar, yağ cinsinden ve suda çözünmeyen (hidrofob) maddeler olduğundan, bunları gazozun asıl maddesi olan suda çözünür hale getirmek için, hem suyla ve hem de yağ cinsi maddelerle homojen (özelliği her tarafında ayni) karışım yapabilen “ara çözücü” olarak “alkol” (sekerat verici içeceklerdeki, sekerat verme özelliğini gösteren “etil alkol”) kullanılması çok yaygındır.

Sekerat (sarhoşluk) verici olduğu, için bir damlasının bile içilmesi veya başka bir şekilde vücuda alınması haram olan “etil alkol” (bundan sonra, bu yazıda “etil alkol” kasdedilerek, sadece “alkol” denilecektir) yerine, onun gibi “ara çözücü” olarak yağları suda çözünür hale getirebilecek; fakat alkolden farklı olarak, sekerat verici olmadığı için içilmesi veya başka bir şekilde vücuda alınması haram olmayan “propylen glycol” gibi kimyasal maddeler de vardır; ancak gazoz üretiminde “alkol” yerine esansları çözücü olarak “propylen glycol” gibi maddeleri kullanan gazoz üreticisi çok azdır. Buna rağmen, gazoz üreticisi bazı büyük firmalar, nüfusumuzun büyük çoğunluğunun Müslüman olması ve bunların da mühim bir kısmının “alkol” ihtiva eden meşrubattan uzak durması sebebiyle, bu Müslüman halka yapmak istedikleri satışları azalmasın diye sekülerizmle(dünyevîlikle) maalesef doğruyu söylemeyerek, gazoz mamullerinde “alkol” bulunmadığını, her vesileyle tekrar ederler. Halbuki, gazozlarla ilgili 4080 no.lu Standard, Avrupa Birliğine uyum sağlamak için, az miktardaki alkole de “alkolsüz” demekte, Avrupa Birliği Standartlarına göre hazırlanmış Etiket Yönetmeliği’ne göre de %1,2 den az olan maddeler etikete yazılmamakta ve Müslüman halkımız bunları bilmediğinden, gazoz etiketlerindeki “alkolsüz” kelimesine bakarak, içinde hiç “alkol” bulunmadığını zannederek aldanmaktadır.

Dünyanın en büyük gazoz firmaları olan Coca-Cola ve Pepsi-Cola’nın kendi yazılı beyanlarında bile, mamullerinin üretimi esnasında bileşimlerine “alkol”ün girdiğine, fakat bu “alkol”ün az miktarda olduğuna dair mektuplarından http.//www. islamicity.org web sitesindeki Q24 no.lu soruda ve onun A24 no.lu cevabında açıkça bahsedilmektedir ve buna internetten kolayca ulaşılabilmektedir.

Gazozlar, dünyada yıllık ortalama gelir seviyelerine oranla Müslüman ülkelerde ve bilhassa Ramazan aylarında en çok tüketildiğinden, son zamanlarda Filistin hadiselerini de ticarî amaçlarla reklamlarına malzeme yaparak ranta dönüştürmeye çalışan yeni gazoz firmaları, uluslararası pazarlarda Müslümanları cezbeden isimleri marka olarak kullandıkları gazoz mamulleri ile bu pazardan pay kapmağa çalışmaktadır. Bunlardan biri olan 1954 Tunus doğumlu Fransız iş adamı Tevfik Mathlouti’nin İran’da kurduğu, 4 kıtada 30 ülkede aktif olarak satışının yanında Türkiye pazarında da pay arama arayışında bulunan “Zemzem Cola” markalı gazoz firmasının Satış ve Pazarlama Koordinatörünün 27.6.2005 tarihli Akşam gazetesinde yer alan beyanatı, “İslâmî Kola Değiliz” başlığıyla dikkati çekmektedir. Malını hem “Zemzem Kola” markasıyla imal edip satmak, hem de İslâmî kola olmadıklarından bizzat kendisi bahsetmek, tezatlı bir hal değil midir? “Zemzem Cola” Fransa’da “Mekke Cola” markasıyla ve gene Müslümanları cezbetmeğe çalışan bir isim verilerek satılmaktadır. Bu ticarî akıma 2003 Şubat ayında “Kıble Cola” adıyla bir marka daha katılmış; Tunus asıllı üç Fransız da, “Muslim Up” markasında, Müslüman kelimesinin İngilizcesini kullanarak, gazozlarını satmak için Müslüman tüketicileri hedef almıştır.

Dünya menfaatini esas alarak imal ettikleri gazozlara verdikleri İslamî kelimeleri kullanan markalarla Müslümanları gazozlarının müşterileri haline getirmeğe çalışanlara ve Müslümanlarda gazozlarla ilgili çeşitli şekillerde kafa karışıklığı meydana getirenlere karşı, o mevzuu bilenlerin, bildikleriyle Müslüman halkı aydınlatmak mesuliyeti vardır. Birinci derecede Yahudi âlimlerini kasdetmekle beraber, Bakara Sûresi’nin 174-175 âyetleri, bildiğini gizlemenin büyük vebalinden bahsetmektedir. Maddî veya manevî küçük bir menfaat için bildiğini gizlemek, onu çarpıtarak insanlara aktarmak ciddî bir münafıklık belirtisi olmasına rağmen, insanlar bazen kendi uydurduklarına bir müddet sonra kendileri de inanmaya başlamaktadır. Bu şekilde, bilenin bildiğini gizleyip çarpıtması, bilmeyenlerin bilmek hakkını yerini getirmemekle işlenen bir nevî hak gaspı ve zulüm olmaktadır.

Bu mesuliyet duygusuyla, ülkemizdeki çeşitli gıda mamulleri üreten gıda şirketlerinden birinin gazoz sektörüne de gireceğini gazetelerden öğrenince, 13.7.2002’de o şirketin sahibine, başlamak istedikleri gazoz üretimi ile ilgili Müslüman halkımızın ihtiyaç ve beklentilerinden bahseden bir sayfalık bir mektup yazıp, onu iki ekiyle birlikte faksla göndermiştim. İki hafta kadar sonra, 26.07.2002’de o şirketten bana gönderilen cevapta, yazımın dikkatle okunduğu, TSE4080 sayılı “Gazlı Alkolsüz İçecekler” standardında binde beş etil alkol müsaadesine rağmen gazozların “alkolsüz” olarak takdimine haklı tepkime aynen iştirak edildiği, su bazlı ürünlerin aromalandırma ameliyesinde “propylen glycol”de çözünmüş, yağ bazlı ürünlerin aromalandırma ameliyesinde ise “Triacetin” içinde çözünmüş koku verici maddeleri kullandıkları bildirilmekteydi. Bana gelen bu cevap mektubundan memnuniyet duyarak, onu fotokopiyle çoğaltmış ve gazozlar mevzuunda bana soru soranlara, bazen bu cevap mektubundan da bahsedip fotokopisini vermiştim.

Ayrıca eski bir dostum olan “Yeni Şafak” gazetesinin o zamanki Genel Yayın Yönetmeni Selahattin Sadıkoğlu’nu 27.7.2003 tarihinde telefonla arayarak, gazozlar ile ilgili teknik bilgiler veren bir yazı göndermek teklifinde bulunmuştum. Yazımı beklediğini bana telefonda söyleyince, hemen el yazısıyla yazıp faksladığım yazım dizdirilip ertesi günkü (28.7.2003) Yeni Şafak gazetesinin “Düşünce Günlüğü” sayfasında yayınlandıktan sonra, internette de süratle yayılmış; çok kişi tarafından ilgiyle okunmuş, Tüketiciler Birliği ve GİMDES derneği yöneticileri de bu yazımdan haberdar olmuştu.

GİMDES derneği kurucularından ve Yönetim Kurulu Başkanı olan Dr.Müh.Hüseyin Kami Büyüközer’i, yıllar önce “Gıda Raporu” kitabının ilk baskısı elime geçtiğinde gıyaben tanımıştım. Gıyabî tanışmamın vicahî (yüzyüze gelmek) şekline dönüşmesi de, onun “Cola Rekabeti” yazımı okuyup orada bahsettiklerimi mühim telakki ederek, Tüketiciler Birliği ile birlikte ASKON’un Cevizlibağ’daki merkezinde yemekli bir toplantı tertipleyip beni de davet etmesinde olmuştu.

O toplantıda bana verilen 15 dakikalık süre içinde, “Cola Rekabeti” yazımı toplantıya katılmış olan bazı ilim adamları ve yazarlar önünde tebliğ olarak okumuştum. Tebliğim ilgiyle dinlenmiş ve yazılı metinden birer suret, istekleri üzerine, orada fotokopisi çekilip katılanlara dağıtılmıştı. O toplantıya katılan bazı yazarların, o zamana kadar üzerinde durulmayan gazozlardaki alkole medyadaki yazılarında dikkat çekmeleriyle mevzu, medyada uzunca bir süre tartışma konusu haline gelmişti. Yeni Şafak gazetesinin iki köşe yazarı bile, dil afetinden sakınmak için birbirlerinin şahıs ismini vermeden bunu bir süre ayni gazetedeki köşe yazılarında tartışmışlar; bu tartışmalarına internet sitelerinden katılanlar da olmuştu. O toplantıdan sonra, Tüketiciler Birliği’nin ve daha sonra da GİMDES’in, helal gıda ile ilgili istişarî mahiyetteki bazı toplantılarına ve ayni mevzu ile alâkalı bazı radyo ve televizyon programlarına da katılmıştım.

Gazozlardaki alkolle ilgili bu tartışmalar devam ederken girilen 2006 yılının Ramazan ayında, o zamana kadar sekerat verici alkolün bir damlasının bile içilmesinin veya başka bir şekilde vücuda alınmasının haram olduğu ve onun bir damlası ile bin damlasının bu mezuda farkının olmadığını açıkça belirtmesine rağmen, gazozlar mevzuu ile ilgili özel bir fetvası bulunmayan Diyanet İşleri Başkanlığı’nın verdiği bir iftarda içecek olarak gazozların bulunmaması dikkatleri çekerek, haber şeklinde medyaya yansımıştı.

2006 Yılı Ramazan ayının bundan sonraki günlerinden 12.10.2006 Perşembe günü ise, Türkiye’nin en çok satılan gazetesi, manşet haberi halinde: “Ramazan’da şok eden bir gelişme – Tüketiciler Birliği TÜBİTAK’a inceletti; 10 gazozda alkol çıktı” başlığıyla, Tüketiciler Birliği’nin bu mevzudaki basın toplantısından bahsetmekte; diğer gazeteler de o basın toplantısıyla ilgili haberi çeşitli şekillerde vermekteydi. O haberle öğrendikleri, helal içecek konusuna hassasiyeti olan Müslümanların büyük tepkisini çekmişti. O şok eden gelişme ile tekrar gündemde ön plana çıkan gazozlardaki alkol tartışmalarında Meşrubatçılar Derneği Başkanı’nın “- Gazozlarda alkol bulunması doğal. Meyvelerde ve sebzelerde de alkol var. Bütün dünyada bu normal kabul edilir” beyanı da ayni gazetede verilmekteydi. Bundan sonra, bu mevzuda kâfi bilgisi olmayanlar da dahil, medyada çeşitli beyanlarda bulunanlar oldu. Halbuki, meyvelerde de alkol olduğu ve ekmekte de alkol olduğu iddiaları ile gazozlarda alkol bulunmaması gerektiği hassasiyetine gölge düşürmek istemek, Peygamberimiz (s.a.s.) zamanındaki “Nebiz” adlı helal içecek ile Peygamberimiz (s.a.s.) zamanında bulunmayan gazozlar arasında benzerlik alâkası kurmağa çalışarak alkollü gazozlara helallik fetvası yakıştırmağa gayret etmek, sulardaki temizlik hükümlerini gazozlara da aynen uygulayarak içlerindeki alkolün rengiyle (alkol renksizdir), kokusuyla (gazozdaki koku verici esanslar, alkolün kokusunu kamufle eder, ve hissettirmez) ve tadıyla (gazozdaki tad verici çeşitli maddeler de, alkolün tadını kamufle eder ve hissettirmez) kendini belli etmediğini söyleyerek alkollü gazozları aklamağa çalışmağa, verilebilecek doğru cevaplar vardı.

Allah’ın (c.c.) helal kıldığı bazı meyvelerde, insanlar iradeleriyle ve kasdî işlemleriyle onlarda tahammur (fermantasyon-mayalandırma) işlemi yapmadan, olgunlaşmaları esnasında belki az miktarda alkol de teşekkül edebilir. Fakat, Allah’ın (c.c.) helal kıldığı o meyveleri, o ihtimale dayanarak, hiç kimse haram kılamaz. Hem, ekmeğin kendisinde değil, pişmemiş haldeki ekmek mayasında alkol vardır; fakat ekmek yaklaşık 250’C sıcaklıkta pişirildiği için, kaynama noktası 78’C olan alkol, ekmek pişerken tamamen buharlaşıp ekmekten uzaklaşır. Peygamberimiz (s.a.s.) zamanındaki “Nebîz” adlı helal içecek ise, hurma gibi bazı tatlı meyvelerin sabahtan akşama kadar veya akşamdan sabaha kadar suda bekletilmesiyle yapılır; günün üçte biri kadar olan o müddet esnasında meyvenin bekletildiği suyun içinde fermantasyonla alkolün teşekkülüne sebeb olunduğu söylenemez. Nebîz, helallik bakımından, keskin tadlı hale gelmemiş şıraya benzer ve alkollü gazozlarla kıyaslanamaz.

Madde ilmi olan kimyada “Su; renksiz, kokusuz ve tatsız bir sıvıdır” olarak tarif edilir. Su gibi, renksiz, kokusuz ve tatsız bir sıvıdaki az miktarda necis bir maddenin ya rengiyle, ya kokusuyla ya da tadıyla kendisini duyu organlarımıza hissettirmesi mümkündür. Gazozların ise, içlerinde bulunabilecek az miktardaki alkol gibi necis bir maddenin rengiyle, kokusuyla ve tadıyla farkına varmak mümkün değildir; bu sebeble sularla ilgili temizlik hükümlerinin aynen gazozlara da uygulanabileceğini söylemek, akla, mantığa ve ilmî gerçeklere uymaz. Hem, “Suların kendileri için konulmuş temizlik hükümleriyle kullanılması ‘zaruret’ veya onun yerine geçecek ‘hacet’ten dolayıdır. İbn-i Abidin’de birçok yerde, bunun gibi ruhsatların ‘zaruret’ esasına dayandığı zikredilmiştir. Suların temizliği hükmündeki bu genişlik olmasaydı abdest, gusül, elbiselerin yıkanması ve yerlerin temizlenmesi, bilhassa suyun zor bulunduğu sıcak memleketlerde, neredeyse imkânsız hale gelecek; hayat yaşanmaz olacaktı. Halbuki bu zaruret, gazozlar gibi içinde az miktarda alkol bulunan meşrubatta yoktur ve suların temizlik hükümlerinin, içinde az miktarda alkol bulunan gazozlar gibi meşrubata da aynen uygulanması bâtıldır.. Bir küp şarabı beş küp temiz suyla karıştırsanız, bu karışımı içmek helal olmaz..”

(http://www.gidaraporu.com/enerji-iceceklerinde-sasirtici-fetva_g.htm)

Gazozlar mevzuunda asıl dikkat çekilmesi gereken husus, bir damlasının bile içilmesi veya başka bir yolla vücuda alınması haram olan alkolün, bilerek ve kasdî olarak, gazoz imal edilirken dışarıdan gazoz çözeltisine ilave edilmesidir. Gazozların bu şekilde tad ve koku verici esansları suda çözünür hale getirmek için alkolün dışarıdan kasdî olarak ilave edilmesiyle yapılmasına ve ilave edilen alkolün gazoz içinde bir istihaleye (kimyasal değişime) uğramamasına rağmen, içilerek veya başka şekilde bir damlasının bile vücuda alınması haram olan alkolünün sulardaki temizlik hükümleriyle kıyas yapılmağa çalışılarak, gazozun helalliğine halel getirmemesinden nasıl bahsedilebilir? Böyle bir içeceğe “helallik” hükmü verilebilseydi, o takdirde açıkça haram kılınmış şarap ve onun emsali haram olan bütün alkollü içeceklerin de, bir oturuşta içilebilecek miktarları sarhoş etmeyecek şekilde iradî ve kasdî bir işlemle içlerine su katılıp seyreltilmeleriyle de, Müslümanlar için “helal” içecek haline getirilebilmesi ve serbestçe tüketilebilmesi gerekirdi!

Gazozların imalatı sırasında, gazoz ana çözeltisine alkolün dışarıdan katıldığı bilindiği, Meşrubatçılar Derneği Başkanı tarafından da açıkça söylendiği ve dışarıdan ilave edilen alkolün gazozlar içinde aslını muhafaza ile istihaleye uğramadığı, gıda kontrolüyle ilgili bakan Mehdi Eker’in de; “- Alkol sonradan katılmışsa, gerekeni yaparız” dediği (13.10.2006) halde, “gereken” ne ise maalesef yapılmamış ve gazozlarda laboratuar analizleriyle bulunan alkolün “imalattan sonra fermantasyonla teşekkül ettiği” gerçek dışı savunmasına dört elle sarılarak, mevzu kapatılmak istenmişti.

Tüketiciler Birliği’nin TÜBİTAK laboratuarlarında yaptırdığı analizlerde, imal ettiği markalı gazozunda alkol bulunan firmalardan birinin Halkla İlişkiler Sorumlusu da, aleyhlerinde neşriyat yapılmaması ve satışlarının düşmemesi için, çok satılan bir günlük gazetenin Genel Yayın Müdürü’ne yaptığı ziyarette; “kendilerinin imalat sırasında kesinlikle alkol kullanmadıklarını, analizlerde kendi gazozlarında tesbit edilmiş olan alkolün, imalat esnasında dışarıdan ilave etmek suretiyle değil; imalattan sonra ve zamanla teşekkül etmiş olabileceğini” söylemesi ve bu sözlerinin o gazetede firmanın açıklaması ve savunması şeklinde yayınlanması, bu mevzuda gerçek bilgisi olanları tekrar üzmüştü. Çünkü, yukarıda söylediğimiz ve tüm endüstriyel gazozların etiketlerinde yazılı olduğu gibi, sade ve basit olanları da dahil, bileşimlerinde “koruyucu maddeler” de vardır ve bunlar gazoz içindeki şekerin zamanla fermantasyonla az miktarda bile olsa alkole dönüşmesini de önler. Hem, gazozlar üretilirken hava ile temasları kesilecek şekilde basınçlı karbondioksitle şişe ve alüminyum kutulara doldurulduğundan, fermantasyonla şekerlerden alkolün teşekkülü için pozitif katalizör (reaksiyonun hızını arttırıcı) olarak vazife gören havadaki “Zymas enzimi” de, onların kapalı ambalajlarında bulunmaz. Üretimi tamamlanıp şişe ve kutulara basınçlı karbondioksitle doldurulmuş ve hava ile teması kesilmiş gazozlarda bundan sonra fermantasyon olsaydı, içlerinde yüksek oranda şeker ihtiva edenleri de bulunan tüm gazoz çeşitleri, üretimlerinden bir müddet sonra “gazoz” olmaktan çıkar ve “çok alkollü içki” haline gelirdi!

Bahsedilen o firmada imalatla ilgili sorumluluk taşıyan bir işçinin, çalıştığı fabrikanın kalite kontrolü biriminden, “ürünün iyi çıkmadığı” ikazını alınca; “-Kabahat bizde değil; alkol tanklarını temizletmeniz icabediyor” cevabını verdiği, o işçinin üniversite mezunu ve sözüne güvenilir oğlu tarafından bana nakledilince, gazoz imalatı da yapan o gıda firmasının fabrikasındaki alkol tanklarının mevcudiyet sebebinin ne olduğu ve alkol tanklarının temizliğiyle, ürettikleri hangi gıda ürününün kalitesi arasında ilişkinin olduğu sorusu, merakımı mucip olmuş ve zihnimi bir süre meşgul etmişti.

Bunları ard arda ve üzülerek yaşadıktan sonra, Tüketiciler Birliği’nin TÜBİTAK laboratuarlarında yaptırdığı analizlerde imal ettiği gazozunda alkol bulunanlardan, son olarak bahsettiğim o gıda şirketinin en yetkililerinden birisinin de bulunduğu bir toplantıda, gündem dışı söz almak ihtiyacını hissedip:

“-Helal gıda, Müslümanlar’ın hayatında en çok dikkat edeceği şeylerden biridir. Bir gıda firmasının Müslüman halkın helal gıda ihtiyacını karşılayacak şekilde üretim yapmasının; ‘Sebeb olan yapan gibidir’ kaidesine göre o firma sorumlularına kazandıracağı çok büyük sevabı olabileceği gibi, Müslümanlar o firmaya helal gıda ürettiği hususunda güven duyup mamullerini alıyorlarsa, onlar için helal gıda üretiminde tam hassasiyet göstermemek de, ayni kaideye göre; fakat aksine, gıda ürünlerini alan Müslümanlar’ın firmaya bu mevzudaki güveni kötüye kullanılmış olacağından, firma sorumlularına yüklenecek büyük bir günah yüküdür.” sözlerini söylemeyi kendime vazife telakki etmiş ve o topluluk önünde açıkça söylemiştim.

Prof. Dr. Mustafa NUTKU

 ————————————————————————————————-

Alcohol: In soft drinks

Q24 : I attach copies of two letters from the manufacturers of Coca-Cola and Pepsi-Cola which clearly indicate that alcohol is a part of the basic formula of both of these drinks. In the light of this information, is it permissible for Muslims to consume these drinks?

A24 : Thank you for attaching copies of these two letters. I will begin by quoting the relevant parts. The manufacturers of Coca-Cola in Britain say in their letter: “Some of the flavors in our products are produced by an alcohol extraction of natural substances. However, the extremely small amount of alcohol involved in the process becomes insignificant in the beverage.” Schweppes International which produces Pepsi-Cola says: “Pepsi-Cola contains only a small amount of alcohol, which is present in order to dissolve the flavoring. The composition of the natural flavoring is confidential and it is only known to a few individuals of the Pepsi Headquarters in U.S.A.” Both letters indicate clearly that alcohol is used in the preparation of these beverages.

 (http://www.islamicity.org/dialogue/q24.HTM)

18 tane yorum yapılmış

  1. murat dedi ki:

    Ameller niyetlere göredir.Bu kadar detaylı araştırmak gerekiyorsa sadece gazlı içecekler değil birçok yiyecek ve içeceği hayatınızdan çıkarmanız gerekiyor. Hatta en garantisi bir köye yerleşip sadece kendi ekip diktiğini yemek.

    • Prof.Dr.Mustafa NUTKU dedi ki:

      S.A.
      Evet, mutlaka ameller niyete göredir; niyet Allah’ın (C.C.) rızasını kazanmak değilse, o amelin Allah katında hiçbir faydası yoktur ve o amelin sahibine zararı da olabilir. Bu yazıyla gazozların helalliğini sorgulamaktaki niyetimiz de, Allah’ın (C.C.) bize âyetle açıkça emrettiği helal gıda almanın gazozlarla alakalı yönü mevzuunda Müslümanlarda çeşitli sebeblerle meydana getirilen kafa karışıklığını giderebilmeğe çalışmak ve onların haramdan veya şüpheliden sakınmaları için her türlü yanlış bilgilerle yönlendirmelere karşı bildiklerimizi paylaşmaktır. Zahiren basit gibi görünmesine rağmen,çok yönlü olan bu meseleyle ilgili bu detaylı bilgileri vermek icabediyor. Yazıda da açıkladığımız gibi, mevzuumuz “gazlı içecekler” değil; “Gazozlar”dır. Gazozlar kelimesiyle kastedilenin ne olduğu, 4080 No.lu Türk Standardında sınıfları ve spesifik maddeleri ile belirtilmiştir.
      “Bu kadar detaylı araştırmak gerekiyorsa sadece gazlı içecekler değil birçok yiyecek ve içeceği hayatınızdan çıkarmanız gerekiyor. Hatta en garantisi bir köye yerleşip sadece kendi ekip diktiğini yemek.” demekle, bu mevzuda yazılanları fazla ve gereksiz görmek hatasına girmekten sakınmalıdır. Gazozlar mevzuu gibi kafa karışıklığı meydana getirilmiş başka mevzular da varsa, Müslümanların doğru İslâmiyeti yaşayabilmeleri için onlara yardımcı olmak maksadıyla elbette o mevzularda da geniş ve kâfi bilgi verilmeğe çalışılmalı; helal gıda almak hassasiyeti mevzuunda Peygamberimiz’in (s.a.v.), sahabe-i kirâmın ve İslâm büyükleri örnek alınmalıdır.

  2. TAMER KILIÇ dedi ki:

    Çok emek harcamış çok deteylı bilgiler vermişsiniz Allah razı olsun.Sorunun cevabı bu kadar akademik bilgiyi gerektirirmi bilmiyorum neticede yoruma bırakmadan hazır içecekler hepsi haram diyebilirmisiniz?Net cevap vermenizi ve hangi içecekleri tercih etmemizi bilmek isteriz.Teşekkürler

    • Prof.Dr.Mustafa NUTKU dedi ki:

      S.A.
      Bir asırdan fazla zamandan beri, gelişmiş iletişim teknolojileri kullanılarak yapılan reklamlarla Müslümanların hayatına sokulmuş “gazozlar”la meydana getirilen kafa karışıklıklarını gidermek için, bu şekilde geniş ve akademik bilgi vermek ihtiyaç oluyor. Böyle bir yazıdan çıkarılabilecek netice niye “hazır içeceklerin hepsinin haramlığı” olsun? Çok mühim bir hadiste denildiği gibi,”Haramlar bellidir, helaller bellidir, ikisinin ortasında da şüpheliler vardır.” İyi bir Müslüman helali araştırır, ona meyleder ve haramdan uzak durmağa çalışır; tedbir olarak, şüpheli şeylere de yaklaşmaz. En başta su, ayran, maden suyu, çeşitli meyve suları, vs olmak üzere helal olan çok sayıda hazır içecek var. Bunların hepsini tek tek tamamen saymağa çalışmak, unutulanları yok saymak gibi bir manaya da gelebilir. Gayesi bu dünya imtihanını kazanabilecek şekilde yaşamak olan, bu mevzuda sorgulamayı ve araştırmayı lüzumsuz ve külfet olarak görmez.

  3. Arif dedi ki:

    Bilgiler için Allah razı olsun, çok detayli bir calişma olmuş.. Peki bahsettiğiniz helal içerikli çözeltiyi kullanan firmalar nelerdir?

    • Prof.Dr.Mustafa NUTKU dedi ki:

      S.A.
      “helal içerikli çözeltiyi kullanan firmalar”ın hangileri olduğunu soruyorsunuz. Prensip olarak, burada firma ismi vermemiz mümkün değildir. Bunu siz kendiniz araştırmalısınız.

  4. id dedi ki:

    Mustafa Hocam Emeğinize sağlık. Allah razı olsun. Toplum olarak Helal gıda ya yönelmemiz gerekiyor. Yahudiler şimdiye kadar kaşer damgası olmayan hiç birşeyi almadıkları ve dikkat ettikleri halde. Müslüman olarak bizlerin daha çok dikkat etmemiz gerekiyor. Ve malesef bu yazdıklarınız da dahil hazır olan şeylerin %90’ı hayati önem taşımayan, yemesek daha iyi olacak şeyler. Fakat nefis ve reklamların cazibeliği olsa gerek muhakkak yemeli, içmeli gibi duruma düşürüyorlar. Bu durumu anlatmaya çalıştığım,Helal gıdanın gerekliliği ve bizlerin yanlızca bunları tercihimizin bir uyanışa vesile olacağını söylediğim arkadaşların tepkisi; Ölelim o zaman oluyor. Halbuki dedelerimizingazoz içtiklerini hiç sanmıyorum. ZAruretmiş görmeye de anlam veremiyorum.

  5. Prof.Dr.Mustafa NUTKU dedi ki:

    İnsanlık tarihinde her neslin içinde bulunduğu şartlarda Allah’a (C.C.) kulluk imtihanı vardır. Bizim de yaşadığımız şartlardaki Allah’a kulluk imtihanımızın mühim bir yönü de, “helal gıda almak hassasiyetimiz” ile alâkalıdır. Bunun şuurunda ve idrâkinde olabilmeliyiz. Köy hayatında kendi yetiştirdiği bitki ve hayvanlardan gıda kaynağı olarak istifade edilebilir diye, hepimiz bu zamandaki kulluk imtihanımızın helal gıda almakla alâkalı yönünde doğru hareket etmiş olmak için köylerde yaşayacak değiliz. Tam aksine, köylerde yaşayanların şehirlere akın ettiği gerçeği var. Böyle bir durumda öncelikle “helal gıda almak” hususunda kesin bir niyetimiz olmalı, sonra da bu niyetimizi gerçekleştirebilmenin yollarını araştırıp gerekeni yapmalıyız. Neticeye tam ulaşamasak da, samimî niyetimiz ve ciddî gayretimiz bizi bu mevzuda mesuliyetten kurtarabilir; aksi halde mesul oluruz. İslâm âleminin bugünkü perişaniyetinin ve sözlü, fiilî dualarının kabul edilmeyişinin bir sebebi de modern hayatta TV yayınları ve diğer iletişim teknolojilerinin yanlış ve kötünün propagandasına karşı uyanık ve tedbirli olmayıp bir hadis-i şerifte tasvir edilen: “Yediği haram, içtiği haram, giydiği haram, üzeri toz-toprak ve kendisi kan-ter içindeki yaya bir hac yolcusunun ellerini açmış ‘Ya Rabbi!’ ‘Ya Rabbi!’ diye dua etmesine rağmen duasının kabul edilmemesi” mevzuuyla kıyaslanarak belki daha iyi anlaşılabilir.

  6. Nezih dedi ki:

    Mustafa bey Allah razı olsun araştırmalarınız için.
    Maden suyu hakkında bir şüphem var. Meyveli maden suyu da anlattıklarınıza göre alkol de çözülmüş olabilir mi? Aynı işlem gibi görünüyor. Yani meyveli doğal maden suları helâl midir?
    Teşekkürler…

  7. Sönmez dedi ki:

    Mustafa Hocam hassasiyetiniz ve şuurlu ve sorumluluk sahibi ve vijdanlı bir Müslüman Kimya Alimi olarak üzerinize düşeni yapmışsınız. Okuyanlarda sizin yarınız kadar gerekeni yaparsa hem dinini ve hem de ekonomik bir mücadelede menfaatlari ya da kasden yapanların ekmeklerine yağ sürmeyecek ve huzuru mahşerde sorumlu olmayacaklar inşallah.Anlaşılan gazoz meselesinde ki hassasiyet ile afvınıza sığınarak hınzır etinin hususi hallar hariç yenmemesi arasında ki hassasiyet aynı olmadıkça yani diğer bir ifade ile haram her zaman haradır demedikçe gazoz ve bu nevden hiçbir hadisenin tam anlamı ile çözülmesi kolay görülmemektedir.

    En kalbi saygı ve hürmetlerimi sunar dualarınızı beklerim Sayın Hocam..

  8. veysel dedi ki:

    Esselamu aleykum ve rahmetullah
    Allah hassasiyetinizi ve gayretinizi en iyi şekilde mükafatlandırsın hocam. Yazınız gayet açıklayıcı, soru işaretlerini giderici nitelikte.Benim sormak istediğim gazlı olmayan diğer meşrubatlarla ilgili olacak. Yazınızda sadece gazlı içecekleri ele almışsınız fakat gazlı olmayan meyve sularında da aroma bulunuyor. Peki bu meyve suları da alkol ihtiva ediyor mu?

  9. ahmet dedi ki:

    Selamun aleykum.
    hangi gazoz firmasi alkol kullanmiyor .mail adresime gonderebilirmisiniz firmanin adini.allah razi olsun.

  10. Mustafa NUTKU dedi ki:

    1-Satışta bulunan tüm gazoz çeşitlerinin üretimlerine -tabiî ki- sürekli olarak nezaret etmediğimden, hangi gazoz firmasının üretiminde “etil alkol” kullanmadığını söylemem mümkün değildir.
    Gazozların bileşiminde, kısaca “aroma” adı verilen tad ve koku verici esanslar da vardır ve yağ cinsinden olup bu sebeble suda çözünmeyen o esansları suda çözünür hale getirmek için bunlar önce etil alkolde çözülerek dışarıdan gazoza ilave edilmekte olduğundan, gazozların bileşimine bu şekilde etil alkol kasdî ve bilerek sokulmuş olmaktadır.
    Etil alkolün yerine kullanılabilecek ve sekerat verici olmadığından haram olmayan “propylen glycol” gibi maddeler de vardır. Etiketinde “Ürünümüzdeki aromaları çözücü olarak, etil alkol yerine propylen glycol kullanılmıştır” gibi bir yazı bulunan gazozlar varsa, ancak onlar içilebilir. Onun dışında hiçbir marka gazoza bu mevzuda güvenilemez.
    2-Meyveli maden sularında meyve yoktur; “meyve esansı” vardır. Bu meyve esansları da, gazozlarda olduğu gibi yağ cinsinden olmaları sebebiyle, etiketlerinde yukarıda söylediğimiz gibi, aksini ifade eden bir yazı bulunmadıkça, etil alkolde çözülerek maden suyuna ilave edilmiş ve bu suretle meyve suyu bileşimine etil alkol de dahil edilmiş olarak düşünülmelidir.
    3-Meyve suları ise, tabiîdir. Meyvelerin en bol zamanlarında hasat edilip sularının sıkılması ve konsantre (yoğun) hale getirilip saklandıktan sonra, yıl boyunca imalat esnasında tabiî meyve suyundaki kadar su ihtiva edecek şekilde yeniden su ile seyreltilmeleri suretiyle yapılırlar. Bu sebeble bunlar, gazozlar ve meyveli maden sularındaki gibi dışarıdan etil alkol ilave edilerek hazırlanmış değillerdir.

  11. sevenkul dedi ki:

    Allah razı olsun. Her yıl gündeme gelen ve sürekli aynı cevapsız soruları bırakan bu konu hakkındaki bütün sorularıma cevap oldu. Etil alkol, emülgatör, sığır jelatini gibi dini açıdan incelenmesi gereken katkılar ile nasıl ve nerden elde edildiğini öğrendiğimizde iştahımızı kaçıracak katkılar ve üretim ortamları gibi konularda şirketlerin şeffaf olmamaları ve aynı zamanda abes, yanıltıcı, müstehcen, istismarcı, ahlaksız, can çektirici reklam vermeleri dolayısıyla şahsi olarak boykottaydım. En az bir yıldan beri sadece dilin okşanması amacıyla yenen ve içilen hazır gıdaları tüketmiyorum. Köyde yaşayan biri değilim ve şimdiye kadar da bir zorluk, bir problem, bir yadırgama da yaşamadım. Böyle insanlar da var işte.

  12. SUAT dedi ki:

    Mustafa hocam yazınız çok faydalı oldu bundan sonra içtiklerimize daha dikkat edeceğiz. ALLAH sizlerden razı olsun. Müslüman olduğunu iddia eden kimse yediğine içtiğine dikkat etmesi gerekiyor. selamlar….

  13. Faruk dedi ki:

    Hocam alkolsüz gazoz markasını meden paylaşmıyorsunuz?

    • hakkı dedi ki:

      Kardeşim sorunun üzerinden cok zaman gecmis ama kusura bakma. Benim bildiğim nigde gazozu helal hatta uzerinde diger gazozlardan farkli olarak helal yaziyor.

  14. hakkı dedi ki:

    Hocam diyanet 2015 de gazli iceceklerin alkollu sayilamayacagina dair fetva vermis siz ne dusunursunuz bu konuda ? Diyanete de mi guvenemeyecegiz ? Alkolun fermantasyonla ortaya ciktiginin ve bir ekisinin olmadiginin ekmekte bile alkol olabilecegini belirtmis. Eğer sizin verdiğiniz bilgiler dogruysa diyanet dupeduz yalanci dusuncelerinizi merak ediyorum

Sende yorum yazabilirsin